Lekker avondje film kijken

door Günther Sturms

Op 7 februari jl. organiseerde MoTiv een filmavond als voorbereiding op Pasen.  Als startbijeenkomst en als leidraad van het Paasproject is gekozen voor de prachtige film Des Hommes et des Dieux. Een film die goed past bij ons christenen in onze moderne wereld.

De film Des Hommes et des Dieux van regisseur Xavier Beauvois  is gebaseerd op een waargebeurd incident en speelt zich af in 1996 in een klooster, ergens in Algerije. Daar leven acht Franse monniken in volstrekte harmonie met de islamitische dorpsgenoten. Alles gaat jaren goed tot terreur en geweld de regio steeds meer beginnen over te nemen. Als fundamentalistische groeperingen een aantal buitenlandse werknemers vermoorden, beginnen de monniken zich af te vragen of het wel veilig is om in hun klooster te blijven. Ondanks hun twijfels besluiten ze niet te zwichten voor de terreur en vertrekken ze niet, daarbij troost vindend in hun sterke geloof.

In Des Hommes et des Dieux staan de persoonlijke afwegingen van de acht monniken centraal, die voor zichzelf moeten uitmaken om te blijven of te vluchten voor het gevaar. De film trekt veel tijd uit voor onderlinge discussies en laat daarbij op fraaie wijze zien hoe iedereen worstelt de juiste beslissing te maken.

Uiteindelijk lukt het broeder Luc (Lambert Wilson) iedereen ervan te overtuigen dat het beste zou zijn om voet bij stuk te houden en te blijven vertrouwen in kracht van God. De monniken voelen zich ook verantwoordelijk voor de dorpsgenoten die geterroriseerd worden door het geweld en bij hen aankloppen voor medische steun. De verantwoordelijkheid van de monniken slaat nooit om in een postkolonialistisch superioriteitsgevoel, dat natuurlijk altijd op de loer ligt. Alsof de Algerijnse dorpelingen per definitie behoefte hebben aan de aanwezigheid van Franse monniken.

Zo ligt het helemaal niet. De monniken blijven, omdat ze een belofte hebben afgelegd aan elkaar en aan God. Ze zijn zich bewust van de gevolgen van hun keuze, maar wijken niet. Dit wordt schitterend benadrukt in een zeldzaam ontroerende scène aan het eind van de film als de acht hun laatste avondmaal aanvatten met de muziek van Tsjaikovski’s Zwanenmeer op de achtergrond.

Parallellen met pasen en onze christelijke waarden zijn duidelijk te trekken. Als christenen hebben wij beloften aan elkaar en aan de eeuwige gedaan om het Koninkrijks Gods uit te dragen. We hebben een prachtig verhaal over geloof, hoop en vrede. Als katholiek theoloog noem ik de sociale leer van de kerk.  In tijden van kerkkrimp en onbegrip van zou je haast de kerkdeuren willen sluiten voor ‘vreemden’ en zo het seculaire discours verlaten. MoTiv blijft luisteren en in gesprek met alle mensen, met alle studenten. Want ook in de ‘buitenwereld’ is heil en schoonheid te vinden. Ook als het moelijk wordt en we de woorden soms niet hebben. Of woorden die op het eerste gezicht ver af staan van onze kerkelijk-liturgische traditie. Blijven we in zo’n context trouw aan onze belofte aan elkaar?! Blijven we werken aan Kerk en Wereld?

In Nederland doen studenten alles zelf

door Renske Oldenboom

Wie creatief wil zijn in zijn vak als theoloog en anderen wil inspireren, die moet van tijd tot tijd eropuit om zelf inspiratie op te doen. Dániel Pűski, een van onze Hongaarse collega’s, is in Nederland als lid van het Europese bestuur van de organisatie van studentenpastores. Afgelopen zomer organiseerde Dániel de Europese Conferentie van Studentenpastores aan zijn universiteit in Debrecen. Mijn collega Gűnther Sturms en ik gaven daar een paar workshops.

Dániel is ervan overtuigd dat hij veel van de ideeën die hij gebruikt aan zijn universiteit in Debrecen (30.000 studenten) opdoet door zich open te stellen voor zijn collega’s. Daarom maakt hij van de gelegenheid gebruik om ook even langs Delft te komen. We ontvangen hem op de Voorstraat en Dániel vertelt over zijn werk, de leiderschapstrainingen die hij aan studenten geeft, en hoe belangrijk de kerk is voor studenten als plaats waar ze elkaar kunnen ontmoeten en andere studenten leren kennen. Elke woensdag organiseert hij een kerkdienst en een maaltijd voor zo’n 125 studenten. De studentenkerk groeit en wordt zo groot dat hij niet meer alles zelf kan doen. Als hij vertelt dat studenten in Hongarije eigenlijk geen eigen organisaties hebben, en dat er heel veel wantrouwen in de maatschappij is tegen organisaties en instituties, besluiten we ter plekke om langs te gaan bij een van de grootste studentenverenigingen in Delft: KSV Virgiel.

Doe-het-zelf

We wandelen naar het St. Barbara Klooster en worden daar rondgeleid door Katja, commissaris Externe Betrekkingen. Dániel is stomverbaasd dat de studenten alles zelf organiseren en dat ze daar fulltime mee bezig zijn. Nog verbaasder is hij als hij hoort dat zo'n organisatie met 1700 studenten en een grote jaaromzet door studenten gerund wordt. Hij is onder de indruk van de Nederlandse Civil Society, daar waar mensen zelf allerlei organisaties oprichten en onderhouden, zoals sportclubs en studentenverenigingen.

Groei

Het wantrouwen in de Hongaarse maatschappij is nog steeds erg groot, zegt Dániel. Mensen zijn wars van instituties en vertrouwen elkaar niet. Daarom vraagt hij aan de studente die ons rondleidt ook: waarom worden mensen hier lid? Vertrouwen ze jullie wel? Hoe weet je dat het een ‘goede’ en niet een ‘foute’ organisatie is? Katja vertelt hoe studenten zelf kiezen en hoe belangrijk het is voor studenten om lid te worden van jaargroepen en mee te doen in de organisatie. Een studentenvereniging is deel van de opleiding, maakt ze duidelijk. Hier kunnen ze groeien door te leren zich in te zetten voor elkaar. Het is voor haar allemaal heel vanzelfsprekend.

Volwassen

Wanneer we naar buiten komen vertelt Daniel dat het hem opvalt dat Nederlandse studenten volwassener zijn dan Hongaarse studenten. En wij weten weer dan onze Civil society, al die organisaties en clubjes, in alle lagen van de maatschappij waar ook wij als studentenpastoraat deel van uit maken, een groot goed is.

Geloven in een werelds gesprek - 10 jaar Motiv

door Hans van Drongelen

Het is dit jaar tien jaar terug dat het studentenpastoraat Delft haar naam veranderde in MoTiv en zo een andere, meer bij de tijd en doelgroep passende uitstraling kreeg. Er is in die tien jaar veel gebeurd. Tien jaar MoTiv zijn jaren van grensverleggende activiteiten en groeiende naamsbekendheid in studentenland. En daarbuiten.

De afgelopen jaren heeft een student theologie in Tilburg, Arnold de Jong, een oud-student van de TU die bekend was met het studentenpastoraat, een historische schets geschreven over de aanloop naar het moment waarop het studentenpastoraat MoTiv werd. Het is een boeiend en persoonlijk verslag geworden van iemand die in de geschiedenis van het studentenpastoraat Delft ook zijn eigen geloofsontwikkeling herkent. Bijzonder is dat hij deze schets opzette vanuit een opdracht voor het vak Kerkgeschiedenis, maar zo gegrepen werd door het verhaal van het pastoraat zoals het uit de Maandbrieven naarvoren kwam, dat hij niet meer kon stoppen, Voor zijn studie stond 60 uur, maar daar is hij inmiddels ver aan voorbij. Zijn docent was meer dan tevreden met het bereikte resultaat. Wij zijn dat ook. En na wat herzieningen en correcties proberen we van dit verhaal een feestelijke uitgave te maken voor het jubileum.'Geloven in een werelds gesprek', is de passende titel van deze studie.

Actie  

Tien jaar MoTiv vragen niet alleen om een terugblik, maar ook om festiviteiten. Deze zijn we nu aan het opzetten. Want MoTiv heeft als kenmerk dat het graag vooruitkijkt en bezig is met de vragen en kwesties van jonge mensen vandaag en morgen. Daarom willen we de gelegenheid aangrijpen om dit jaar enkele evenementen te organiseren waarin we studenten en professionals willen uitdagen om in een werelds gesprek te vertellen waarin ze geloven. Op deze manier wil MoTiv aan studenten en organisaties laten zien dat we de naam MoTiv – van motivatie – waard zijn. Motivatie en inspiratie zijn de bronnen van waaruit mensen leven en werken. Dit is de bron waar wij als organisatie uit opereren. En graag laten we anderen hierin delen. Het vinden of soms zelfs her-vinden van persoonlijke motivatie en inspiratie verandert mensen ten diepste. Motiv gaat graag voor de actie, maar zoals de oude monniken al wisten, geen actie zonder gedegen contemplatie. Op deze twee zuilen is moTiv gefundeerd. 

De Geest gaat seculier

DE GEEST GAAT SECULIER

(verbindingen en aansluitingen)

door Hans van Drongelen

                            

Essay over De creatieve klasse van Richard Florida, het niet lezen van boeken van Pierre Bayard en het niet rustige leven van Antoine de St.Exupery.

                            

Het lijkt erop of de Geest van liefde en geloof, van zin en verwachting, die in de kerk zijn verblijf hield, met heel zijn hebben en houden verhuisd is naar andere locaties en zich begeeft in andere instituten dan kerken of geloofsgemeenschappen. De Geest die wij kennen uit bijbel en gebeden, uit studie en dialoog, lijkt ook hier actief. Heeft de Geest besloten de ontmythologisering van onze wereld en de grote ontkerkelijking van de laatste honderd jaar te pareren door zich buiten het kerkelijk erf te vestigen?  Is de Geest seculier gegaan?

In dit essay probeer ik aansluiting te vinden bij de spirituele vragen en behoeften die ik dagelijks in het academische onderwijs en het bedrijfsleven tegenkom. Met inzichten uit literatuurwetenschap en de mystiek wil ik met de Geest die seculier is gegaan in gesprek komen.

In Delft werk ik met collega-theologen aan de spirituele vorming en ontwikkeling van aanstaande ingenieurs. Wij bieden trainingen en coaching aan aankomende professionals en vertegenwoordigers van wat men de creatieve klasse noemt.

Wie belangstelling heeft voor dit essay kan zich melden bij info@motiv.tudelft.nl; dan wordt een pdf-bestand toegezonden. 

De spiritualiteit van de ingenieur

De spiritualiteit van de ingenieur

Voor mijn studieverlof was ik aan het begin van de maand juli een week in Nijmegen. Aan het Titus Brandsma Instituut volgde ik de cursus Mystiek. Dit keer was het thema: voetsporen in de woestijn, een introductie in het werken en denken van de Franse schrijver en luchtvaartpionier Antoine de St. Exupéry. Hij is de schrijver van het door velen gelezen boek 'De kleine prins' en leefde in Frankrijk in de eerste helft van de vorige eeuw en is tijdens een verkenningsvlucht in juli 1944 omgekomen. Een bijzonder man omdat hij moderne techniek wist te combineren met een diepzinnige en dichterlijke manier van denken.

In zijn 'posthume werk' dat hij de werktitel Citadelle heeft meegegeven, vertelt de Franse schrijver en vliegenier Antoine de Saint-Exupéry een verhaal van een heer die twee tuinlieden had. Deze twee tuinlieden waren boezemvrienden van elkaar en deelden hun kennis en vaardigheden. Om elkaar te begrijpen hadden ze aan een half woord genoeg. Na hun werk liepen ze rond en bekeken de bloemen, de tuinen, de hemel en de bomen, zonder zelfs maar een woord te spreken. De een hoefde maar het hoofd te schudden of met een vinger te wijzen en de ander deed evenzo. Ze genoten samen intens van de tuinen.

Rozenstruiken

Op een dag neemt een koopman een van beiden in dienst en voegt hem voor enkele weken toe aan zijn karavaan. Door noodlottige omstandigheden komt deze tuinman aan de andere kant van de wereld terecht en zijn ze voor jaren van elkaar gescheiden. Na enkele jaren ontvangt de tuinman die bij zijn heer is gebleven een brief van de tuinman die op drift is geraakt. Om in zijn geluk te delen vraagt de tuinman de heer de brief te lezen. Tot grote verbazing van de heer leest hij slechts een korte mededeling waar hij een uitgebreid verslag van wederwaardigheden had verwacht: 'Vanmorgen heb ik mijn rozenstruiken gesnoeid....'. De heer is door deze eenvoudige mededeling diep getroffen.

Briefwisseling

Een paar jaar later gaat er een gezantschap van de heer naar het verre land waar de ene tuinman terecht is gekomen. De heer stelt zijn thuis gebleven tuinman voor een brief te schrijven als antwoord op de brief die hij van zijn verre vriend gekregen heeft. De tuinman vindt dit een goed idee en zet zich aan het schrijven. Na dagen van zwoegen komt de tuinman bij zijn heer met zijn brief die klaar is. De heer vouwt de brief open en leest het antwoord van de tuinman. Er staan slechts enkele woorden die samen niet meer dan een eenvoudige mededeling vormen: 'Vanmorgen heb ik ook mijn rozenstruiken gesnoeid...'Als hij over zijn verbazing heen is, ontdekt de heer het wezenlijke in deze merkwaardige briefwisseling. En hij concludeert dat zijn tuinlieden, zonder het te weten, boven de rozenstruiken uit of misschien wel door hun gedreven werk aan de rozenstruiken heen, zich met Hem (God) verbonden hebben.

Nagelaten werk

Dit verhaal is afkomstig uit “Citadelle”, een verzameling teksten van St. Ex, zoals hij ook wel wordt aangeduid. “Citadelle” is in 1948 uitgekomen, vier jaar na de dood van de schrijver en waaraan hij sinds 1937 gewerkt had. Dit werk is voor zover ik weet niet in het Nederlands vertaald. Een selectie uit dit werk is opgenomen in het werkboek dat ik en mijn medecursisten in de studieweek Mystiek gebruikten. Cursusleider Hein Blommestijn heeft de 'meditaties' zoals hij deze fragmenten aanduidde, zelf vertaald. Soms sprak hij ook over een roman, wat al aangeeft dat we hier met een ondefinieerbare neerslag van literaire activiteit te maken hebben.

Ingenieurs

Ik herkende in deze beschrijving de manier waarop ingenieurs met hun werk omgaan. Zij hebben eenzelfde manier om naar de dingen te kijken. Voor buitenstaanders duurt het even voor je doorhebt hoe ingenieurs over hun werk met elkaar communiceren. Maar als je hen goed observeert en volgt in de manier waarop ze over hun werk spreken ontdek je al gauw dat achter die feitelijkheid en afstandelijk een gloedvolle betrokkenheid schuilgaat. Deze kan mij net zo verbazen als de heer van de tuin in het verhaal van de St. Exupéry. 

Hans van Drongelen

MoTiv gelooft in studenten

MoTiv gelooft in studenten

Elk jaar staat MoTiv op de eerste dag van de OWEE (openingsweek van de TUDelft) met een engel en duivel op de markt. De engel en de duivel delen snoepjes uit. Je kunt dus door de engel verleid worden om een snoepje aan te nemen, of door de duivel.

Sommigen ontgaat de symboliek van goed en kwaad, die door engel en duivel worden neergezet. Een enkeling vraagt ernaar. Het is altijd lastig om keuzes te maken. Zoals de keuze voor een studie. Studenten begrijpen dat heel goed. Ze hebben net een hele belangrijke keuze gemaakt. Het kan een goede en het kan ook een slechte keuze zijn. Er vallen nog altijd heel wat eerstejaars uit aan de TUD, die vervolgens ergens anders hun heil moeten zoeken.

Vlinder

Op een borrel sprak ik een meisje dat net aan haar derde studie begonnen was. 'En, is het nu de goede?' vroeg ik onnozel. Het meisje wist het niet, ze kon met de beste wil van de wereld niet zeggen. Dolgraag had ik met haar nog wat doorgepraat, want haar keuze- of motivatieprobleem intrigeerde me, maar ze 'vlinderde' alweer door naar het volgende gesprek, zoals dat gaat op een borrel.

Twijfel

Een belangrijke keuze, de studiekeuze. Ik zie studenten, maar ook mijn eigen kinderen en hun vrienden ermee worstelen. Sommigen kunnen met 'een, twee, drie, in godsnaam' in het diepe duiken, anderen zijn net zo consciëntieus als onzeker en blijven lang twijfelen. Ze gaan twee of drie keer opnieuw beginnen omdat 'het dit 't toch niet helemaal is'. Geen enkele methode of test biedt de garantie dat de keuze die je maakt de beste is. In dit licht zijn de regeringsmaatregelen in elk geval zeer twijfel-student-onvriendelijk. Twijfelen kost tijd en dus geld en dat kan en mag steeds minder. Een vriend van onze zoon werd na drie afgebroken studies door zijn ouders naar het buitenland gestuurd: ga maar eens een jaar werken, tot jezelf komen en beslis dan wat je wilt.

Alleskunners

Er zijn niet alleen maar twijfelaars, er zijn er ook die bijzonder goed weten wat ze willen. Bij Motiv ontmoeten we beide soorten. En daarnaast is er nog een derde categorie: de alleskunners. Dit zijn  studenten die niet alleen wiskunde studeren, maar daarnaast ook conservatorium doen en een bestuursjaar om ervaring op te doen met leidinggeven en organiseren.

Fouten maken

Het is (was?) een bijzonder belangrijke verworvenheid dat jongeren hun eigen studiekeuzes maken. Daar hoort bij, dat we hen ook gunnen dat zij hun eigen foute keuzes mogen maken en zonodig opnieuw mogen beginnen. Wanneer we dat als maatschappij niet meer toestaan, en het onderwijs alleen maar als fabriek van afgestudeerden beschouwen, verliezen we niet alleen de realiteit uit het oog en wordt onze blik vernauwd door een wereldvreemde voorstelling van zaken. We ontnemen ook een generatie jongeren de ruimte om door schade en schande wijs te worden en hun eigen weg te gaan.

Geloof

Steeds vaker wordt ons onderwijs vergeleken met Amerikaans, Engels of Chinees onderwijs, waar studenten ambitieuzer zouden zijn, sneller zouden doorstromen en beter presteren. Dat kan best waar zijn, wij merken bij MoTiv dat buitenlandse studenten zichzelf veel minder goed kennen, minder academische vorming hebben en meer gehoorzaamheid hebben geleerd dan verantwoordelijkheid. De kracht van ons onderwijs is juist die nadruk op eigen keuze en eigen verantwoordelijkheid. Dat kost niet zozeer geld en opstarttijd, maar vooral ook geloof. Geloof in de jongeren van nu, die hun eigen weg moeten vinden in het leven. 

Renske Oldenboom

Stilstand verveelt

door Hans van Drongelen

Wij pastores willen maar de diepte in, ervaringen van mensen in een groter en weidser perspectief plaatsen. Dat is toch onze opdracht? Maar mensen in deze tijd, vooral jonge mensen, zitten hier niet op te wachten. Die hebben genoeg aan de activiteit zelf. Die willen vooral veel doen, in een hoog tempo. Er is iets veranderd de laatste tijd. Zijn wij als studentenpastores in staat om deze verandering te begrijpen? Of zijn we inmiddels hopeloos ouderwets?

Als ik bestuurders van studenten- en studieverenigingen spreek word ik overrompeld door de snelheid van leven en de haast onophoudelijke stroom van activiteiten waarin zij opgenomen zijn. De ene activiteit is nog niet voorbij of ze storten zich in het volgende evenement. Tijd om na te denken en de waarde of betekenis van een bijeenkomst te bepalen is er niet. Ik hoor hen verbluft aan. Als ik de vraag stel: Wat gaan we doen?, buigen ze de vraag ook onmiddellijk om. Dan gaat het niet om 'Wat gaan we doen?' maar om de vraag: hebben wij daar tijd voor? Er wordt niet gekeken of iets interessant is en/of meerwaarde heeft voor de leden van de vereniging. Nee, ze zijn niet weerstrevend of botweg anti. Ze vinden alles prachtig, en zeker ook ideeën van MoTiv. Maar het gaat om de praktische vraag: hebben we nog een gaatje?

Ontheiliging

Pastores zijn door opleiding en training verticalisten. Hoogwerkers en diepgravers. Zij zoeken rust, willen de heftige dynamiek waarin mensen leven tot staan brengen en ervaringen uitdiepen. Maar   is dit een zinnige houding? In een column in NRC Handelsblad van vrijdag 29 oktober jl. wees Marjoleine de Vos op een essay van de Italiaanse auteur Alessandro Baricco, waarin deze aangeeft dat er een 'ontheiliging' van de oude cultuur heeft plaatsgevonden. Waarden als 'verdieping' en 'inspanning' hebben afgedaan. En hoezeer verticalisten daar rouwig om zijn – zij zien het als een afbraak van hún cultuur – is de werkelijkheid een andere geworden. Om deze verandering rouwen is fout en kortzichtig.

Betekenis

Want, zegt Baricco, jonge mensen zoeken net als ‘wij’ betekenis, maar ze vinden die niet ergens in de diepte, maar in de snelle aaneenschakeling van verschillende elementen. Die opeenvolging is voor hen zinvol. Ze houden niet van stilstand. Stilstand verveelt ze meteen. Stilstand is negatief. En als je dat niet kunt vatten begrijp je jonge mensen niet. Erger nog: dan hebben ze gewoon geen boodschap aan je. Je bent voor hun levenstempo en de betekenis die deze voor hen heeft niet relevant. Iets om over na te denken.

Nu ik erover nadenk moet ik tot mijn eigen verwondering toegeven: ik geloof dat ik dit eigenlijk ook heb. Meer en meer. Ik ben misschien niet veel anders.