De Geest gaat seculier

DE GEEST GAAT SECULIER

(verbindingen en aansluitingen)

door Hans van Drongelen

                            

Essay over De creatieve klasse van Richard Florida, het niet lezen van boeken van Pierre Bayard en het niet rustige leven van Antoine de St.Exupery.

                            

Het lijkt erop of de Geest van liefde en geloof, van zin en verwachting, die in de kerk zijn verblijf hield, met heel zijn hebben en houden verhuisd is naar andere locaties en zich begeeft in andere instituten dan kerken of geloofsgemeenschappen. De Geest die wij kennen uit bijbel en gebeden, uit studie en dialoog, lijkt ook hier actief. Heeft de Geest besloten de ontmythologisering van onze wereld en de grote ontkerkelijking van de laatste honderd jaar te pareren door zich buiten het kerkelijk erf te vestigen?  Is de Geest seculier gegaan?

In dit essay probeer ik aansluiting te vinden bij de spirituele vragen en behoeften die ik dagelijks in het academische onderwijs en het bedrijfsleven tegenkom. Met inzichten uit literatuurwetenschap en de mystiek wil ik met de Geest die seculier is gegaan in gesprek komen.

In Delft werk ik met collega-theologen aan de spirituele vorming en ontwikkeling van aanstaande ingenieurs. Wij bieden trainingen en coaching aan aankomende professionals en vertegenwoordigers van wat men de creatieve klasse noemt.

Wie belangstelling heeft voor dit essay kan zich melden bij info@motiv.tudelft.nl; dan wordt een pdf-bestand toegezonden. 

De spiritualiteit van de ingenieur

De spiritualiteit van de ingenieur

Voor mijn studieverlof was ik aan het begin van de maand juli een week in Nijmegen. Aan het Titus Brandsma Instituut volgde ik de cursus Mystiek. Dit keer was het thema: voetsporen in de woestijn, een introductie in het werken en denken van de Franse schrijver en luchtvaartpionier Antoine de St. Exupéry. Hij is de schrijver van het door velen gelezen boek 'De kleine prins' en leefde in Frankrijk in de eerste helft van de vorige eeuw en is tijdens een verkenningsvlucht in juli 1944 omgekomen. Een bijzonder man omdat hij moderne techniek wist te combineren met een diepzinnige en dichterlijke manier van denken.

In zijn 'posthume werk' dat hij de werktitel Citadelle heeft meegegeven, vertelt de Franse schrijver en vliegenier Antoine de Saint-Exupéry een verhaal van een heer die twee tuinlieden had. Deze twee tuinlieden waren boezemvrienden van elkaar en deelden hun kennis en vaardigheden. Om elkaar te begrijpen hadden ze aan een half woord genoeg. Na hun werk liepen ze rond en bekeken de bloemen, de tuinen, de hemel en de bomen, zonder zelfs maar een woord te spreken. De een hoefde maar het hoofd te schudden of met een vinger te wijzen en de ander deed evenzo. Ze genoten samen intens van de tuinen.

Rozenstruiken

Op een dag neemt een koopman een van beiden in dienst en voegt hem voor enkele weken toe aan zijn karavaan. Door noodlottige omstandigheden komt deze tuinman aan de andere kant van de wereld terecht en zijn ze voor jaren van elkaar gescheiden. Na enkele jaren ontvangt de tuinman die bij zijn heer is gebleven een brief van de tuinman die op drift is geraakt. Om in zijn geluk te delen vraagt de tuinman de heer de brief te lezen. Tot grote verbazing van de heer leest hij slechts een korte mededeling waar hij een uitgebreid verslag van wederwaardigheden had verwacht: 'Vanmorgen heb ik mijn rozenstruiken gesnoeid....'. De heer is door deze eenvoudige mededeling diep getroffen.

Briefwisseling

Een paar jaar later gaat er een gezantschap van de heer naar het verre land waar de ene tuinman terecht is gekomen. De heer stelt zijn thuis gebleven tuinman voor een brief te schrijven als antwoord op de brief die hij van zijn verre vriend gekregen heeft. De tuinman vindt dit een goed idee en zet zich aan het schrijven. Na dagen van zwoegen komt de tuinman bij zijn heer met zijn brief die klaar is. De heer vouwt de brief open en leest het antwoord van de tuinman. Er staan slechts enkele woorden die samen niet meer dan een eenvoudige mededeling vormen: 'Vanmorgen heb ik ook mijn rozenstruiken gesnoeid...'Als hij over zijn verbazing heen is, ontdekt de heer het wezenlijke in deze merkwaardige briefwisseling. En hij concludeert dat zijn tuinlieden, zonder het te weten, boven de rozenstruiken uit of misschien wel door hun gedreven werk aan de rozenstruiken heen, zich met Hem (God) verbonden hebben.

Nagelaten werk

Dit verhaal is afkomstig uit “Citadelle”, een verzameling teksten van St. Ex, zoals hij ook wel wordt aangeduid. “Citadelle” is in 1948 uitgekomen, vier jaar na de dood van de schrijver en waaraan hij sinds 1937 gewerkt had. Dit werk is voor zover ik weet niet in het Nederlands vertaald. Een selectie uit dit werk is opgenomen in het werkboek dat ik en mijn medecursisten in de studieweek Mystiek gebruikten. Cursusleider Hein Blommestijn heeft de 'meditaties' zoals hij deze fragmenten aanduidde, zelf vertaald. Soms sprak hij ook over een roman, wat al aangeeft dat we hier met een ondefinieerbare neerslag van literaire activiteit te maken hebben.

Ingenieurs

Ik herkende in deze beschrijving de manier waarop ingenieurs met hun werk omgaan. Zij hebben eenzelfde manier om naar de dingen te kijken. Voor buitenstaanders duurt het even voor je doorhebt hoe ingenieurs over hun werk met elkaar communiceren. Maar als je hen goed observeert en volgt in de manier waarop ze over hun werk spreken ontdek je al gauw dat achter die feitelijkheid en afstandelijk een gloedvolle betrokkenheid schuilgaat. Deze kan mij net zo verbazen als de heer van de tuin in het verhaal van de St. Exupéry. 

Hans van Drongelen

MoTiv gelooft in studenten

MoTiv gelooft in studenten

Elk jaar staat MoTiv op de eerste dag van de OWEE (openingsweek van de TUDelft) met een engel en duivel op de markt. De engel en de duivel delen snoepjes uit. Je kunt dus door de engel verleid worden om een snoepje aan te nemen, of door de duivel.

Sommigen ontgaat de symboliek van goed en kwaad, die door engel en duivel worden neergezet. Een enkeling vraagt ernaar. Het is altijd lastig om keuzes te maken. Zoals de keuze voor een studie. Studenten begrijpen dat heel goed. Ze hebben net een hele belangrijke keuze gemaakt. Het kan een goede en het kan ook een slechte keuze zijn. Er vallen nog altijd heel wat eerstejaars uit aan de TUD, die vervolgens ergens anders hun heil moeten zoeken.

Vlinder

Op een borrel sprak ik een meisje dat net aan haar derde studie begonnen was. 'En, is het nu de goede?' vroeg ik onnozel. Het meisje wist het niet, ze kon met de beste wil van de wereld niet zeggen. Dolgraag had ik met haar nog wat doorgepraat, want haar keuze- of motivatieprobleem intrigeerde me, maar ze 'vlinderde' alweer door naar het volgende gesprek, zoals dat gaat op een borrel.

Twijfel

Een belangrijke keuze, de studiekeuze. Ik zie studenten, maar ook mijn eigen kinderen en hun vrienden ermee worstelen. Sommigen kunnen met 'een, twee, drie, in godsnaam' in het diepe duiken, anderen zijn net zo consciëntieus als onzeker en blijven lang twijfelen. Ze gaan twee of drie keer opnieuw beginnen omdat 'het dit 't toch niet helemaal is'. Geen enkele methode of test biedt de garantie dat de keuze die je maakt de beste is. In dit licht zijn de regeringsmaatregelen in elk geval zeer twijfel-student-onvriendelijk. Twijfelen kost tijd en dus geld en dat kan en mag steeds minder. Een vriend van onze zoon werd na drie afgebroken studies door zijn ouders naar het buitenland gestuurd: ga maar eens een jaar werken, tot jezelf komen en beslis dan wat je wilt.

Alleskunners

Er zijn niet alleen maar twijfelaars, er zijn er ook die bijzonder goed weten wat ze willen. Bij Motiv ontmoeten we beide soorten. En daarnaast is er nog een derde categorie: de alleskunners. Dit zijn  studenten die niet alleen wiskunde studeren, maar daarnaast ook conservatorium doen en een bestuursjaar om ervaring op te doen met leidinggeven en organiseren.

Fouten maken

Het is (was?) een bijzonder belangrijke verworvenheid dat jongeren hun eigen studiekeuzes maken. Daar hoort bij, dat we hen ook gunnen dat zij hun eigen foute keuzes mogen maken en zonodig opnieuw mogen beginnen. Wanneer we dat als maatschappij niet meer toestaan, en het onderwijs alleen maar als fabriek van afgestudeerden beschouwen, verliezen we niet alleen de realiteit uit het oog en wordt onze blik vernauwd door een wereldvreemde voorstelling van zaken. We ontnemen ook een generatie jongeren de ruimte om door schade en schande wijs te worden en hun eigen weg te gaan.

Geloof

Steeds vaker wordt ons onderwijs vergeleken met Amerikaans, Engels of Chinees onderwijs, waar studenten ambitieuzer zouden zijn, sneller zouden doorstromen en beter presteren. Dat kan best waar zijn, wij merken bij MoTiv dat buitenlandse studenten zichzelf veel minder goed kennen, minder academische vorming hebben en meer gehoorzaamheid hebben geleerd dan verantwoordelijkheid. De kracht van ons onderwijs is juist die nadruk op eigen keuze en eigen verantwoordelijkheid. Dat kost niet zozeer geld en opstarttijd, maar vooral ook geloof. Geloof in de jongeren van nu, die hun eigen weg moeten vinden in het leven. 

Renske Oldenboom